In plaats van alleen maar naar de media te kijken, is het interessant om te kijken wat er in de rest van Nederland aan woorden verwekt wordt. Bij deze roep ik je op om hieronder te laten weten welk nieuw woord jij onlangs tegenkwam dat nog niet meer dan 5 hits in Google oplevert.

Zelf kwam ik het woord ‘tierwoorden‘ tegen. Het is deze week voor het eerst op internet gezet door Harman op de site Taalisman. Zoals hij daar al opmerkt, was het woord niet te vinden in Google; nu wel, namelijk eenmaal met een verwijzing naar zijn site. Daar gaan we bij deze een tweede vermelding aan toevoegen. Mooi woord overigens, eleganter dan ‘vloeken’.

Ter volledigheid moet ik wel opmerken dat ene Oebe zo’n 3,5 jaar geleden wel al ‘tierwoord’ bezigde op een forum, zo bleek uit mijn zoekopdracht. Grappig is dan dat diezelfde Oebe toen al ‘voddenbal’ schreef, dat nog altijd maar 72 hits (binnenkort 73) oplevert. Ik denk niet dat hij/zij zichzelf bewust is van zijn/haar exclusieve taalgebruik.

Wie ook het woord ‘tierwoorden’ in een blogpost verwerkt, kan het aan me laten weten, dan plaats ik hier een link als het een beetje origineel gedaan is. Op naar de 10 Google-hits!

In de talkshow van Jay Leno zat een tijdlang een item waarbij kijkers rare trouwadvertenties hadden ingestuurd. Dan werd er bijvoorbeeld melding gemaakt van de trouwerij tussen John Hugh en Patricia Weena. De naam van het stel werd daardoor in Amerika Hugh-Weena, wat toch verdacht veel lijkt op ‘huge weener’ (reusachtige worst). Dat leverde dus wekelijks een aantal komische namencombinaties op.

Zo vertelde iemand mij ooit deze volgens hem waargebeurde anecdote. Mevrouw Mien Jeuke trad in het huwelijk met meneer Billekens, waardoor zij effectief Mien Billekens-Jeuke kwam te heten. Zelfs via Google wordt melding van dit verhaal gemaakt door enkele mensen.

Er blijkt ook een echtpaar Wolff-Schaap te bestaan of hebben bestaan. Erg gewaagd en ik krijg nu een heel ander beeld bij het gezegde met die twee dieren. Meneer en mevrouw Gulden-Piek zitten vast niet op zwart zaad. Bij het echtpaar Grotepunt-Borsten hoef ik vast geen vergelijking te maken, evenals het stel dat Pik-Uijtenbroek heet. Ik vraag me ook af of die allemaal toevallig bevriend zijn met het echtpaar Plat-Van Boven.

Deze namen vond ik allemaal op de site van Jan de Vries (wat zelf dan weer geen bijzondere naam is), die een verzameling opvallende namen met ons deelt. Ik kan bijvoorbeeld wel lachen om zuster Arts, kapper Kaal, vishandel Baarsjes, specialist asbestverwijdering Leeflang, enzovoorts.

Ik ben ook benieuwd op welke dag SGP-raadslid Zondag dan wél werkt, want zondag hoort toch vrij te zijn? Bij uroloog Wringer weiger ik uit principe langs te gaan, net als occasionverkoper Geenjaar. En zou bordeelhouder Pijpers voorbestemd zijn geweest voor die line of work, net zoals mevrouw Carrière alleen maar personeelsadviseur kon worden?

Taaltechnisch gezien is secretaris VONK van de KNOV natuurlijk briljant. Mevrouw Broek-Riem van de afslankclub verdenk ik echter van naamgericht trouwen ten behoeve van haar bedrijf.

Er staan honderden van deze combinaties op die site van Jan de Vries, ik raad je van harte aan om er eens een kijkje te nemen als je je verveelt of gewoon even iets leuks wilt lezen. Bij mij gaat hij in elk geval mooi tussen de boeiende bookmarks, met dank aan deze enthousiaste verzamelaar.

De spelregels zijn simpel: door letters te noemen die in het woord zitten, wordt het woord steeds verder zichtbaar, maar iedere genoemde letter die niet in het woord zit, is een bouwsteen voor de galg die de ander tekent. Na pakweg 10 tot 13 foute letters is de volledige galg getekend, inclusief hangend mannetje en dan heb je verloren.

Het woord raden

Om het Galgje-woord te raden, is het dus van belang om zoveel mogelijk goede letters te kiezen en zo weinig mogelijk foute letters. Dat klinkt logisch, maar hoe je dat nou precies aanpakt? Veel mensen weten dat de E de meest voorkomende letters in het Nederlands is, maar dan houdt het vaak al op. Er zijn echter een aantal zaken die je het doorslaggevende voordeel zullen geven.

Tip 1: Roep niet zomaar wat

De meest gemaakte fout is om in het begin maar wat letters te roepen en te hopen dat er een paar goed zijn, zodat je over het woord kunt gaan puzzelen. Met een beetje pech zul je veel waardevolle zetten verliezen en moet je met nog één Galgje-been voor de boeg hopen op een goede gok voor de laatste letters. Die positie moet je voorkomen. Maak weloverwogen keuzes voor letters. Ik pas altijd onderstaande tips toe voordat ik een letter raad. In het begin lijkt dat misschien tijdrovend, maar dit wordt snel een automatisme. Natuurlijk kun je het oefenen door Galgje tegen jezelf te spelen…

Tip 2: Hoe langer het woord, hoe makkelijker je het kunt raden

Lange woorden bevatten veel letters en vaak dus ook veel verschillende letters. Hoe meer letters uit het alfabet in het woord zitten, des te minder foute letters je kunt raden en des te kleiner de kans op een stukje galg. Simpele logica en statistiek. Daarnaast kan ik daaraan toevoegen: hoe meer letters, hoe meer van de onderstaande tips je kunt toepassen op het woord. Lange woorden weet ik regelmatig te raden zonder ook maar een streepje van de galg op het papier te krijgen.

Tip 3: Ga op zoek naar de eerste en laatste letter

Dit is soms een kwestie van geluk, maar deze letters zeggen vaak veel over het woord. Dat komt deels omdat het Nederlands een aantal vaste voor- en achtervoegsels heeft, zoals bijvoorbeeld aan-, af-, ont-, ver-, be-, her-, -ik, -ig, -en, -er, -ie en -iteit. Begint het woord bijvoorbeeld met een V, dan is de kans groot dat je de R ook zult vinden en die kan weer op andere posities voorkomen en daarmee gratis meer van het woord prijsgeven. Zorg dus dat je je van de aanhangsels bewust bent.

Tip 4: Kies veel voorkomende letters

Inderdaad, de E komt het meest voor in het Nederlands en is dus meestal een goede keus om mee te beginnen. Ook als hij niet voorkomt, ben je wat wijzer: er vallen héél veel woorden af. Maar dan? Welke woorden staan bijvoorbeeld vaak aan het begin van het woord? Zoals je kunt lezen bij Onze Taal, heb je met de letters S, B, K, V, A en O al 44% van de Nederlandse woorden afgedekt, een kans van 1 op 2! Wees schaars met de V en ook de B, die in totaal weinig voorkomen. Gebruik ook gerust de R, T en P.

Woorden eindigen met afstand het vaakst op de N, een belangrijke troef dus. Ook de letters R, T, G, L, S, D en K vind je vaak terug aan het eind van een woord. Een N komt overigens ook vaak op de voorlaatste positie voor, dan volgt vaak een D of G (-end en -ing). Kortom: de E, N, S en K zijn de meest voor de hand liggende keuzes om sleutelposities in het woord te onthullen. Vermijd verder zo lang mogelijk de Q, X en Y, die komen erg weinig voor.

Tip 5: Maak gebruik van vaste lettercombinaties

In het Nederlands heb je een aantal combinaties van letters die altijd of vaak samengaan. Zo zul je de letter Q altijd gevolgd zien worden door een U. Feitelijk is hierop één fatsoenlijke uitzondering, de Dikke van Dale vermeld het (leen)woord qat als enige woord zonder een U na de Q (meteen een goede Scrabble-tip!). Na qu- komt weer altijd een volgende klinker. Ook kan het voorkomen dat je een woord grotendeels hebt geraden, maar direct voor de U een letter niet weet te vinden. De Q kan dan uitkomst bieden.

In categorie Vaak Maar Niet Altijd: een H na de C en een I voor de J. Daarnaast is het bij Galgje verleidelijk om bij een gerade klinker aan te nemen dat het puntje er direct naast dus een medeklinker is. Er worden echter verrassend veel woorden gemaakt met de dubbele klinkers OE, IE, EI, UI, EU, AU, OU, IA, AI en OI. Zelfs AE, EA, IO, EO, UA en UO komen nog regelmatig voor en in heel exotische gevallen zul je combinaties met de Y tegenkomen (hyena, hockey). Ook zijn er natuurlijk langere opeenvolgingen van klinkers, denk aan leeuw, ooi, nieuw, silhouet of stagiair. Zet die aanname dus aan de kant en reken altijd op klinkercombinaties.

Tip 6: Denk aan onmogelijke lettercombinaties

Vooral nuttig als je op een kritieke positie nog een letter mist om het woord te kunnen raden. Met ook tip 1 in gedachten zul je met beleid op zoek moeten gaan naar de letters. Besef welke combinaties in het Nederlands niet voorkomen of zeer onwaarschijnlijk zijn, zoals bijvoorbeeld SCHK, PR- gevolgd door een medeklinker en andere combinaties. Verraderlijk zijn op het oog onmogelijke combinaties (noem eens een woord met de letters W en K direct achter elkaar?) die in bepaalde samenstellingen wel mogelijk zijn (schaduwkant).

Op bovengenoemde webpagina van Onze Taal kun je zien dat bepaalde letters vrijwel nooit aan het einde van een woord voorkomen: de Q, Z, V, C, X, Y, U en B komen met afstand het minst voor daar. Gebruik deze kennis om bij het raden van het woord vooral de andere letters te proberen, maar realiseer je dat er wel degelijk woorden bestaan die er wel op eindigen. Ik ben overigens benieuwd wie mij de 26 (of überhaupt 1) woorden kan noemen die eindigen op een Q? Dat moeten wel exotische woorden zijn, gezien de eerder genoemde eigenschap van deze letter.

Tip 7: Schat je tegenstander in

Denk je dat je tegenstander een zeer geoefende Galgje-speler, danwel taalspecialist is? Verwacht dan de geniepigste vondsten van hem! In het andere geval zul je vaak voor de hand liggende woorden voorgeschoteld krijgen en hoef je geen letters te verspillen die bij die geniepige vondsten horen.

Zelf het woord bedenken

Wanneer je bij het Galgje spelen de andere partij bent, is het doel om een woord te bedenken dat de ander niet raadt voordat hij aan de galg hangt. Hiervoor is eigenlijk één gouden tip:

Buit alle voorgaande tips omgekeerd uit!

Doordat je weet hoe een woord makkelijk te raden is, kun je beter op zoek naar woorden die hier precies tegenin gaan. Dus: bedenk korte woorden (minder letters dus meer kans op galgletters), met weinig voorkomende letters, zonder vaste lettercombinaties (maar mét klinkercombinaties die mensen vaak vergeten) en met onmogelijk geachte lettercombinaties.

Bijvoorbeeld: uil. De U wordt vaak als laatste klinker gekozen, maar als men al .i. ziet staan, zal men niet gauw verwachten dat er nog een klinker in het woord zit en zeker niet de U. Ook als eindelijk de L (niet zo veel voorkomend) geraden is, zal men eerst iedere mogelijke medeklinker proberen voor de eerste letter: bil, dil, gil, kil, pil, ril, sil, til, vil, en wil.

Verder is het in jouw belang als gewiekste Galgje-speler dat de galg uit zo weinig mogelijk onderdelen bestaat. De mensen die regel 1 overtreden zullen hierdoor het meest benadeeld worden. Stel dus voor om de galg te tekenen zonder de drie mogelijke steunbalken in de hoeken van hoofdbalken, normaal gesproken heeft de speler dan bij 10 fouten verloren (6 voor het mannetje, drie voor de galg en één voor het touw).

Mocht het met deze tips nog steeds niet lukken om te winnen met Galgje, speel dan deze versie eens.

Wie nu nog niet weet dat het woord afkomstig is van ingeblikte ham, moet eens gauw de sketch van Monty Python gaan YouTuben en ontdekken dat het woord spam heel leuk kan zijn.

2. Huizen kopen wordt makkelijk

Met al die hypotheekaanbiedingen moet je haast wel geld erop toe krijgen als je een huis wilt kopen. Bonustip: gebruik al die genomen hypotheken om zelf hypotheken te verstrekken aan anderen. Natuurlijk breng je die dan aan de man via interessante e-mailberichten.

3. Het is gratis

Je mag een gegeven paard nu eenmaal niet in de bek kijken, net als gratis zegeltjes, gratis proefmonsters en gratis hondenstront onder je schoen.

4. Beter spellen

Zonder spam zouden je schrijfcapaciteiten erg beperkt blijven en niet verrijkt worden met alternatieven als VLAGRA, V-I-A-G-R-A, V1AGRA en VI4GR4. 0-N-M-1-5-B-4-4-R!

5. Grotere woordenschat

Zonder spam had je nog nooit woorden als tramadol, meridia, cialis en tadalafil geleerd. Nu nog spam die meteen definities bijlevert als ze ingewikkelde woorden op je afvuren.

6. Verveling maakt geen kans meer

Je hebt door het lezen van spam nooit moeite om je bezig te houden, het stroomt de hele dag binnen. Vooral handig natuurlijk voor de Remy die ook eens mail wil krijgen, of voor chronische belspelverslaafden.

7. Je leert nieuwe mensen kennen

Ieder spammailtje is weer afkomstig van een andere persoon met een andere naam en een ander verhaal. Je kunt proberen diepgaande briefwisselingen met de afzenders op te zetten.

8. Niet werken

Een mailbox vol spam is een uitstekend excuus om je werk niet te doen of taken te verwaarlozen. Jij kunt het niet helpen dat de nuttige mails niet te vinden zijn tussen al die spam en het je uren kost om de spam door te lezen en op de aanbiedingen in te gaan.

9. Wel werken

Spambestrijding houdt de werkplek van vele ICT-ers in stand. Hoera voor spam, spammers verdienen een lintje!

10. Een vollere bankrekening

Welwillende Afrikaanse prinsen bieden dagelijks fantastische deals aan om geld via jouw bankrekening te sluizen, waarbij jij een mooi percentage opstrijkt, zonder er echt voor te hoeven werken. Met hun geld kun je dan weer een van de vele online casino’s uit de spam bezoeken voor een potje roulette, alles op zwart natuurlijk!

11. Eeuwige erecties

Jij of je partner hoeven je nooit meer zorgen te maken over haperende genitaliën, dankzij de Viagra die praktisch in je schoot geworpen wordt. Natuurlijk belooft men alles discreet toe te sturen in frisblauwe, ruitvormige doosjes.

Dit is de eerste foto in een serie opnames van Londen. De foto zelf is wellicht niet buitengewoon intrigerend of mooi gemaakt, maar het gefotografeerde object wat mij betreft wel. Zie hier de beroemde steen van Rosetta, tentoongesteld in het British Museum te Londen. Voor wie hem niet kent: op deze steen is een tekst in drie verschillende schriften aangebracht, waaronder de Egyptische hiërogliefen. Het was nooit mogelijk deze te ontcijferen totdat deze steen gevonden werd. Omdat de tekst ook in het Griekse alfabet op de steen staat, was men in staat de inhoud te vertalen naar de hiëroglyfenversie en zodoende dat schrift te interpreteren. De steen van Rosetta is dus een belangrijk hulpmiddel geweest bij het vertalen van de bekende tekentjes.

De foto zelf heeft toch nog wel twee opvallende kenmerken: de Japanner die ongeveer tegen de vitrine geplakt stond met zijn camera en van geen wijken wilde weten, staat er zowaar níet op. Daarbij is de foto in zeer matig licht zonder flits scherp genomen uit de hand, wat ik persoonlijk bij een sluitertijd van 1/6e seconden een mooie prestatie vind.

Klik op de foto voor de grote versie

Vele bekende personen, vooral artiesten, zien het net als Georgios niet zo zitten om met hun eigen naam de wereld rond te gaan en bedenken een pakkende variatie of nemen een geheel andere naam aan. Van sommigen weet de halve wereld inmiddels wel dat dit het geval is en hoe ze eigenlijk heten, maar vaak is dit bij het grote publiek niet bekend. Dan is er altijd nog het internet om ons te onderwijzen.

In Nederland kennen wij Adrianus Marinus Kyvon als André van Duin en Ruud Dil doet de harten van de voetballiefhebbers toch minder hard kloppen dan Ruud Gullit. Veel Nederlanders lepelen wel uit hun geheugen op dat Vader Abraham eigenlijk Pierre Kartner heet, de jongere generaties weten dat Tiësto door het leven gaat als Tijs Verwest en men durft ook nog wel te gokken dat Ilse DeLange in ons land gewoon Ilse de Lange heet. Vraag je echter naar de echte naam van Robert Long, dan zal menigeen je eerder aangapen dan met Jan Gerrit Bob Arend Leverman op de proppen komen. Kader Abdolah bekt blijkbaar beter dan Hossein Sadjadi Ghaemma, George Baker was niet tevreden met Johannes Bouwens en Hendrik J. Marsman baalde waarschijnlijk dat er al een andere Marsman schrijfseltjes publiceerde en zocht zijn toevlucht tot J. Bernlef.

Bekende niet-Nederlanders kunnen er ook wat van. Er zijn er genoeg te vinden die het bij een kleine variatie houden, zoals Michael J. Fox die eigenlijk Andrew als tweede naam heft. Madonna Louise Veronica Ciccone houdt het gewoon bij haar eerste voornaam. Rolihlahla Mandela zal na de zoveelste miscommunicatie wel gezegd hebben: “Doe maar Nelson.” Jean-Claude Van Varenberg vond Van Damme blijkbaar iets internationaler overkomen. Ook een iets grotere variatie is soms nog te volgen: Bruce Willis heette schijnbaar eigenlijk Walter Willison en dat klinkt natuurlijk niet Amerikaans genoeg.

Bij veel beroemdheden moest de hele naam de prullenbak in. Als Voltaire niet zo kieskeurig was geweest, hadden we op school nu allemaal geleerd over François Marie Arouet. Verrassend genoeg blijkt ‘The Edge’ niet de echte naam van de gitarist van U2 en vond hij David Howell Evans wat minder scherp klinken. Je zult net zo geschokt zijn als ik dat Ho Chi Minh eigenlijk Nguyen Sinh Cung heette. Hoeveel angst had Stalin ingeboezemd als Iosif Vissarionovich Dzhugashvilli?

Zo vader, zo zoon: Ramon Gerard Antonio Estevez voorzag successen onder de naam Martin Sheen, zoon Carlos Estevez deed gezellig mee en werd Charlie Sheen. Alleen zijn oudere broer Emilio was wel tevreden met zijn eigen naam. Geen zo moeder zo dochter: Kate Hudson zal blij zijn geweest dat ze haar vaders achternaam kon gebruiken. Moeder Goldie Hawn heet oorspronkelijk namelijk Goldie Jean Studlendegehawn…

Je zou verwachten dat de naamwijzigende muzikant gaat voor een wat poëtischere naam dan zijn oorspronkelijke. Toch vind ik dan Maria Anna Sofia Cecilia Kalogeropoulou, hoewel wat lang, net wat zangeriger klinken dan Maria Callas. Ook zie ik voor Florian Cloud De Bounevialle Armstrong wel andere mogelijkheden dan ‘Dido’. Poëtischer dan Marshall Bruce Mathers III krijg je ze bijna niet, maar aan Eminem was het niet besteed. Dan is er natuurlijk nog de zanger van Guns ’N Roses. Ooit geboren als Bill Bailey, veranderde hij zijn achternaam in Rose (voluit William Bruce Rose) toen hij ontdekte dat zijn werkelijke vader die achternaam droeg. Heel poëtisch is zijn artiestennaam nu Axl Rose en misschien is het ook niet helemaal toevallig dat dat een anagram is van ‘oral sex’.

Google kent maar 54 Nederlandstalige pagina’s met het woord ‘slechtstschrijvende’, maar het klinkt alsof iedere Nederlander het spontaan zou kunnen gebruiken. Negen medeklinkers achter elkaar, een prestatie van jewelste! Blijkbaar weet onze taal dit unicum van nature te produceren, laten we hopen dat ze er nog in slaagt om een woord met tien opeenvolgende medeklinkers te brouwen.

Mooi, zulke taaleigen aardigheidjes. Nog mooier zijn soms de creaties die taalgebruikers onbewust weten te fabriceren. In het bijzonder versprekingen en verhaspelingen (Johan Cruijff, meester in het voetbal, groothertog van de verhaspelingen) kunnen een genot voor het oog en oor zijn. Soms moet je ze twee keer lezen of je er een letterlijk beeld bij vormen om de grappige kant ervan te ontdekken. Neem bijvoorbeeld:

• Als er één hek over de dam is…
• Daar kun je geen hout aan vastknopen.
• Daarmee hamerde de bondskanselier op zijn stokpaardje.
• Ze beginnen nattigheid te ruiken.
• Dat is voor ons reden ons eens flink achter de wenkbrauwen te krabben.
• De criminaliteit weelt hier tierig.

Zo is er een enorme lijst te vinden op http://home.wxs.nl/~avdw3b/verspr.html, leuk voor tijdens een minder productieve vrijdagmiddag. Een deel van die lijst lijkt rechtstreeks uit de mond van eerder genoemde Cruijff te zijn opgetekend, wat niet verbazend zou zijn aangezien er mensen grof geld verdienen met boekjes die alleen bestaan uit citaten van de beste man. Wellicht heeft hij een sponsorcontract met deze auteurs afgesloten waarin vastegelegd is dat hij jaarlijks in de media minimaal 200 nieuwe creaties dient te laten horen.

Voor de liefhebbers: de rest van de site waarop de ‘Verspreeksgezegswijzen’ te vinden zijn, is ook een kijkje waard. Palindroomfans, anagramkleiers en Scrabble-strebers kunnen zich er onder andere uitleven. Op http://www.taalpuristen.nl/ is ook nog wel eens een amusante taalfout of misconstructie te vinden, mocht de niet zo productieve vrijdagmiddag maar niet voorbij willen gaan.