9 Jan
2008

Nieuwe monitor kopen: technische uitleg

Je bent van plan om een nieuwe monitor te kopen voor je computer en gaat eens wat rondkijken. Vervolgens verdwaal je in een woud van ingewikkelde termen die je niets zeggen. Hoe kun je wijs worden uit al die informatie? Lees verder en maak het jezelf makkelijker. Wat de beste monitor is, verschilt per persoon. Met deze tips kun jij dat voor jezelf bepalen, of iemand helpen die zelf niet weet welk beeldscherm hij moet kopen. In het vervolg op dit artikel vind je praktische tips bij het kopen van een nieuwe monitor.

Afkortingen: LCD/TFT/CRT

CRT-monitorCRT-schermen zijn de ouderwetse monitoren die nog niet plat en dun waren, maar diep naar achteren uitstaken. Nieuw zijn ze bijna niet meer te krijgen en er is weinig reden om er eentje tweedehands te kopen. Deze oude schermen vreten veel meer stroom, zijn een stuk zwaarder en nemen meer ruimte in. In de begindagen van de LCD-monitoren was de beeldkwaliteit van de CRT-monitoren nog superieur, inmiddels is dat achterhaald.

TFT-monitorLCD- en TFT-schermen zijn de mooie platte monitoren die we de laatste jaren vooral in de winkels zien en die een groot deel van de mensen inmiddels al in gebruik heeft. De afkortingen worden door elkaar gebruikt en hebben een technische achtergrond, maar in de praktijk maakt het niets uit, zolang je dus maar een TFT- of LCD-scherm neemt.

Afmeting

De afmeting van een monitor wordt meestal in inches weergegeven en slaat op de lengte van de beelddiagonaal. Op het moment van schrijven is de gangbare maat 19″ (Het “”-teken staat voor ‘inch’): monitoren van 17″ en kleiner zijn nauwelijks goedkoper, maar van 20″ en groter zijn ze toch nog aanzienlijk duurder. Een groter beeldscherm nemen heeft enkele voordelen:

  • Je programma’s worden getoond op een groter beeldoppervlak: je kunt desgewenst dus verder van het scherm af zitten en op een normale afstand beter zien wat er op het scherm staat.
  • Een scherm van enkele inches groter betekent meestal een hogere beeldresolutie: dat wil zeggen dat hetzelfde computerbeeld uit meer losse puntjes (pixels) wordt opgebouwd en dus meer detail kan vertonen. Een 19″-monitor heeft meestal een resolutie van 1280 bij 1024 pixels, 20″ en 22″ levert al een resolutie van 1600 bij 1200 pixels op. Het kan bijvoorbeeld handig zijn als je meer informatie/vensters tegelijk op je scherm wilt kunnen zien, of in spelletjes objecten scherper wilt kunnen waarnemen.

Een groter scherm gebruikt overigens wel wat meer elektriciteit en kost natuurlijk wat meer ruimte op je bureau, dus is het alleen een verstandige keuze als je dat geen probleem vindt en je ook echt behoefte hebt aan de voordelen ervan.

Verhoudingen: 4:3, 5:4, 16:9 en 16:10

Steeds meer breedbeeldmonitoren verschijnen op de markt. De ene keer staat dit expliciet bij het product aangegeven, de andere keer is alleen de beeldverhouding vermeld. Dan is het handig om te weten wat dat betekent. Een scherm met een 4:3-verhouding is geen breedbeeld maar heeft de klassieke verhouding: dat betekent dat de breedte en hoogte van het scherm zich tot elkaar verhouden als 4 staat tot 3, bijvoorbeeld schermen met een resolutie van 1024×768. Ook 5:4 is geen breedbeeldverhouding: deze kom je voornamelijk tegen bij schermen met 1280×1024 pixels, deze schermen zijn relatief iets hoger dan 4:3-schermen.De verhoudingen 16:9 en 16:10 zijn daarentegen wel breedbeeld: de schermen zijn dus relatief een stuk breder bij dezelfde hoogte.

Snelheid: het aantal milliseconden

LCD-/TFT-monitoren worden meestal geadverteerd met een getal in milliseconden, bijvoorbeeld 5 of 8ms. Dit slaat op de snelheid waarmee de beeldpunten kunnen wisselen van kleur. Hoe minder milliseconden dat kost, des te sneller kan er een nieuw beeld op de monitor getoverd worden. Dat biedt voornamelijk voordeel bij toepassingen die zeer snelle beeldwisselingen kennen, zoals films afspelen en 3D-spelletjes spelen. Een monitor die de beelden te traag ververst, zal bij snelle beeldwisselingen namelijk vagere beelden gaan vertonen. Hoe sneller, hoe beter dus, al wordt vaak aangenomen dat een normale gebruiker bij 5ms of minder zich geen zorgen zal hoeven maken over dit fenomeen.

Dode pixels

LCD-/TFT-monitoren bevatten zoals gezegd miljoenen beeldpunten (pixels) die samen het beeld vormen. Als een van die pixels defect is, geeft hij geen licht meer of bijvoorbeeld nog maar één kleur. Dat kan op je scherm een zichtbaar puntje opleveren in een afwijkende kleur. Hoe meer dode pixels, hoe storender dit wordt.

Sommige winkels bieden tegen bijbetaling een garantie tegen dode pixels: mocht je na aankoop constateren dat er een of meerdere pixels dood zijn, dan mag je in dat geval de monitor omruilen. Lang niet iedereen neemt echter dode pixels waar of vindt het storend als er een of twee aanwezig zijn op het scherm. Zo’n garantie is dus niet voor iedereen nodig om te kopen. Vraag gewoon welk beleid een winkel of fabrikant hanteert: sommigen garanderen het namelijk standaard al en het is vrij gangbaar om een scherm te mogen retourneren als het vijf of meer dode pixels bevat. Ter referentie: een 19″-monitor bevat in totaal 1.310.720 pixels.

Helderheid en contrast

Bij de specificaties van een monitor zul je ook vaak de waardes voor helderheid en contrast tegenkomen. Helderheid wordt aangegeven in candela per vierkante meter en hierbij is 300 cd/m2 zo’n beetje de ondergrens. Contrast wordt als ratio weergegeven, bijvoorbeeld 600:1, en vertelt je hoe kleurecht de beelden op het scherm zijn. Bij beide eigenschappen geldt: hoe hoger, hoe beter, al zijn er niet veel mensen die extra betalen voor alleen een hogere helderheid en/of contrast. Het is echter wel een punt om even te controleren.

Aansluitingen: DVI/D-SUB/HDMI

Niet alle monitoren worden met dezelfde soort kabel aangestuurd. Waar jarenlang een aansluiting voor een standaard analoge VGA-kabel (D-Sub) gebruikelijk was, is de laatste jaren de DVI-aansluiting populairder. Daarvoor is een speciale DVI-kabel nodig en ook je videokaart moet een DVI-uitgang hebben. DVI is een digitale aansluiting, waardoor het beeld van je pc rechtstreeks digitaal op het scherm wordt gebracht, wat de beste kwaliteit oplevert. Bij de analoge D-Sub-aansluiting wordt het beeldsignaal bij de PC eerst omgezet in een analoog signaal en in de monitor weer terugvertaald naar digitaal, waardoor enig kwaliteitsverlies optreedt.

Een nieuw type aansluiting is HDMI. Dat wordt gezien als de opvolger van DVI en heeft als voordelen dat er veel meer data door zo’n kabel gestuurd kan worden, alsmede een audiosignaal. Wil je met je scherm op de toekomst voorbereid zijn, dan kan een HDMI-aansluiting handig zijn.

Koop nooit een monitor met specificaties die veel hoger zijn dan je nodig hebt, waarschijnlijk betaal je daar namelijk nodeloos voor. Lees ook de praktische tips bij het kopen van een monitor, bijvoorbeeld over breedbeeld en extra’s.

Rubriek: Digitaal

4 Reacties op “Nieuwe monitor kopen: technische uitleg”

Reageer zelf

De CRT wordt wel in een heel slecht daglicht gesteld.
Ten eerste was de laatste generatie volledig vlak en rechthoekig. Niet zo gestoken scherp misschien, maar wel zo vlak dat in beide richtingen een lineaal strak op het glas geplaatst kan worden.
Een CRT heeft door het ontbreken van polariserende lagen een stabiele kleuren onder alle kijkhoeken. Geen enkele TFT heeft dit in de mate zoals aanwezig bij een CRT.
Door het ontbreken van achtergrondverlichting is zwart op een CRT ook echt zwart. Bij een LCD schijnt altijd iets van de achtergrondverlichting door, en meestal ook nog eens in een niet neutrale kleur (vaak blauw). De nieuwe TFT’s hebben dynamische achtergrondverlichting, maar dit werkt nauwelijks voor schermen met een deel zwart en een deel wit.
Het hoge stroomverbruik is ook volledig onzin. Bij CRT kocht je maximaal een 20 inch, en die gebruikte 60watt bij donkere beelden (films en spellen) en maximaal 100 watt bij een witte Word pagina. Bij TFT’s kopen mensen al gauw een maatje meer: een 21 inch breedbeeld gebruikt 90W en een 24 inch zo’n 110W. Voordeel volledig weg. En de extra pixels vielen van die grotere maat is ook betrekkelijk. Een CRT van 20 inch kon vaak tot 2048×1536 aan. Heel behoorlijke resoluties. Bovendien waren alle resoluties ‘native’, dus zonder anti-aliasing weer te geven. Dit kwam door de multi-scan.

Vrijwel de enige verkoopreden van TFT is de vrouw-factor/macho-factor. Net als dat je als man met moeite grote luidsprekerboxen voor thuis kunt kopen nadat je een relatie bent aangegaan (maar dit 5.1 minisetje klinkt toch ook best leuk) leunt het succes van TFT 90% op de 3cm diepte en het leuke platte kastje en op macho-gedrag van de mannen. 9% van de argumenten voor TFT hebben te maken met het goedkoper zijn dan CRT en de laatste 1% doet het echt om het scherpere beeld.

De CRT wordt niet afgekraakt, er wordt voornamelijk aangegeven wat het verschil is met TFT-schermen en dat CRT’s nauwelijks meer te krijgen zijn. Om die reden heeft het ook niet zoveel zin dat ik uitgebreid de eigenschappen van CRT’s bespreek. Ik ben het met je eens dat op enkele punten een degelijke CRT waarschijnlijk nog een kleine voorsprong heeft, maar de doelgroep van dit artikel hecht daar minder waarde aan.

Verder lijkt het me niet helemaal juist om de CRT-situatie van 5, 6 jaar geleden te vergelijken met de TFT-situatie van nu. Toen kocht je misschien maximaal een 20″ CRT, maar dat moet je dan ook vergelijken met een 20″ TFT, die nog altijd minder stroom verbruikt. Als CRT’s nog erg gangbaar waren, werden nu wellicht ook veel 24″ CRT’s verkocht en dat stroomverbruik zal toch ook flink boven dat van een 24″ TFT liggen. Vergeet overigens niet dat bij een CRT een deel van het schermoppervlak niet zichtbaar is, ze vallen dus kleiner uit: van een 17″ CRT was meestal hooguit 15,5″ zichtbaar. Om hetzelfde zichtbare schermoppervlak te bereiken, heb je bij een CRT dus een grotere monitor nodig dan bij een TFT.

Natuurlijk ligt de oorzaak van het succes van de TFT bij zijn formaat. Ik acht het vooral erg praktisch qua ruimte, maar ook qua gewicht. Zoals gezegd vind ik het lagere stroomverbruik (bij een zelfde schermoppervlak) ook een behoorlijk voordeel. De patsfactor zal ongetwijfeld voor veel mensen meetellen, maar de ervaring leert dat toch ook veel vrouwen niet zitten te wachten op zo’n CRT-bakbeest op het bureau.

Ik had graag wat technische informatie over beiden beeldschermen. En dan ben ik vooral geinteresseerd in de verhouding tussen luminantie(Y) en Vdrive. Ik weet dat één van de grote verschillen tussen CRT -en TFTbeeldschermen deze verhouding is, en dat de luminantie bij TFT beeldschermen beperkt is tot ongeveer 2.2 candela per vierkante meter. Bij CRT beeldschermen is er naar mijn weten géén beperking.

Kan iemand mij vertellen wat de verhoudingen zijn van beiden beeldschermen?

MVG

Teun